بازگشتِ تیرِ نفرین (وقتی دعا کننده خود بدهکارِ عدلِ الهی است)

بازگشتِ تیرِ نفرین

(وقتی دعا کننده خود بدهکارِ عدلِ الهی است)

سلسله مباحث دعا

چرا دعا مستجاب نمی شود

چکیده

​استجابت دعا در سنت الهی قطعی است

اما اینکه گهگاهی با چشم خود می بینیم در ظاهر اتفاقی نمی افتد

دلائلی دارد

ما در اینجا به یک دلیل آن اشاره می کنیم

ظالم بودن خود دعا کننده

روایات اهل‌بیت علیهم‌السلام نشان می‌دهند دادخواهی و نفرین فردی که خود بر دیگران ستم کرده یا مظلمه‌ای بر گردن دارد، در پیشگاه خداوند پذیرفته نیست. دادخواهی در عین استمرار بر ظلم، تناقضی آشکار در سلوک اخلاقی است؛ زیرا عدل الهی ایجاب می‌کند که پیش از اجابت دعای مظلوم، حساب ستم‌های خود او تسویه شود.

صاحب وسائل

روایات به این مضمون را در بابی بنام بَابُ وُجُوبِ تَرْکِ الدَّاعِی لِلظُّلْمِ وَ رَدِّهِ الْمَظَالِمَ

نقل نموده است

 [وسایل الشیعه الی تحصیل مسایل الشریعه - مجلد ۷، صفحه ۱۴۶ ابواب الدعاء کتاب الصلاة ]

۱ علی بن سالم، از حضرت امام صادق علیه السلام روایت کرده است که فرمودند: خداوند عز و جل فرمود: به عزت و جلالم سوگند، دعای هیچ مظلومی را که درباره ستمی که بر او رفته مرا بخواند، اجابت نمی‌کنم در حالی که بر عهده خود او ستمی همانند آن نسبت به دیگری باشد.

مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ فِی عِقَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ عِیسَی عَنْ عَلِیِّ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ عِزَّتِی وَ جَلَالِی لَا أُجِیبُ دَعْوَةَ مَظْلُومٍ دَعَانِی فِی مَظْلِمَةٍ ظُلِمَهَا وَ لِأَحَدٍ عِنْدَهُ مِثْلُ تِلْکَ الْمَظْلِمَةِ.

۲ ​حسن بن راشد، از حضرت امام صادق جعفر بن محمد علیهما السلام روایت کرده است که فرمودند: هرگاه به مردی ستم شود و او پیوسته بر ستمکار خود نفرین و دعا کند، خداوند عز و جل می‌فرماید: در اینجا کس دیگری نیز هست که بر ضد تو دعا می‌کند و گمان دارد که تو به او ستم کرده‌ای؛ پس اگر بخواهی، هم دعای تو را بر ضد او مستجاب می‌کنم و هم دعای او را بر ضد تو، و اگر بخواهی، اجابت هر دو را به تأخیر می‌اندازم تا بخشش و عفو من شما هر دو را فرا گیرد.

وَ فِی الْمَجَالِسِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ سَعْدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ یَحْیَی عَنْ جَدِّهِ الْحَسَنِ بْنِ رَاشِدٍ عَنِ الصَّادِقِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ع قَالَ: إِذَا ظُلِمَ الرَّجُلُ فَظَلَّ یَدْعُو عَلَی صَاحِبِهِ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِنَّ هَاهُنَا آخَرَ یَدْعُو عَلَیْکَ یَزْعُمُ أَنَّکَ ظَلَمْتَهُ فَإِنْ شِئْتَ أَجَبْتُکَ وَ أَجَبْتُ عَلَیْکَ وَ إِنْ شِئْتَ أَخَّرْتُکُمَا فَیُوسِعُکُمَا عَفْوِی.

انسان‌ها معمولاً در مواجهه با ظلم، تنها موقعیت فعلی خود را به عنوان «قربانی و مظلوم» می‌بینند و دادخواهی می‌کنند. اما خداوند متعال با نگاهی جامع به تمام کارنامه زندگی انسان نگریسته و دادگری می‌کند. ولی باید دانست که دادگاه الهی یک‌طرفه نیست؛ اگر کسی خواستار اجرای عدل الهی درباره ظالمِ خود است، باید بداند که خودش نیز مشمول همین سنجش دقیق خواهد شد.

کسی که خود حق دیگری را ضایع کرده یا بر کسی ستم روا داشته، اگر برای ستمی که بر خودش رفته دست به نفرین بردارد، دچار تناقض رفتاری است. او از سویی طالب عدل و مجازات ظالم است، و از سوی دیگر با رفتار خود عدل را زیر پا گذاشته است. نظام آفرینش اجازه نمی‌دهد انسان از سنتی بهره‌مند شود که خودش عملیاتی‌شدن آن را درباره دیگران زیر پا گذاشته است.

خداوند در این کلام شریف دو راه پیش‌روی انسان می‌گذارد

۱ ​مواجهه بر اساس عدل: اگر انسان اصرار بر مجازات ظالمِ خود داشته باشد، خداوند قانون عدل را درباره خودش نیز جاری می‌کند و دعای کسانی را که از دست او شاکی هستند هم مستجاب می‌سازد.

۲ ​مواجهه بر اساس رحمت و عفو: اگر انسان از نفرین دست بردارد، گذشت کند یا به اصلاح رفتار خود بپردازد، مهلت الهی شامل حالش شده و عفو و مغفرت پروردگار هر دو طرف را فرا می‌گیرد.

پیام عملی و تربیتی معصومین علیهم السلام این است که انسان پیش از آنکه زبان به شکایت و نفرین علیه دیگران بگشاید، باید کارنامه خود را مرور کند. نخستین قدم برای کسی که می‌خواهد دعایش به آسمان برود و از مظلمه‌ای رهایی یابد، ادای حقوق مردم، حلالیت‌طلبی و پاک‌سازی خود از ظلم به دیگران است.

اره

دقیقا

واقعیت بسیاری از ما انسان ها همین است

چه بسیاری انسان هایی که در وسطِ میدانی خاکی روی زانو افتاده ، دو دستش را با سوز و ناله‌ای بلند رو به آسمان گرفته و کسی را که حریفش نشده، با تمام وجود نفرین می‌کند. چشم‌هایش پُر از اشک و کینه است و دادخواهی می‌کند.

اما نمی داند

​کمی آن‌طرف‌تر، درست پشتِ سرش، آدم‌های دیگری است که البته آن ها را نمی بیند

مردی است که حقش خورده شده، زنی که دلش شکسته، و کارگری که دستمزدش داده نشده. همهٔ آن‌ها با همان حالت، دست به آسمان برداشته‌اند و دقیقاً دارند همین مرد را نفرین می‌کنند.

​او گمان می‌کند تنها شاکیِ این قصه است و صدایش به آسمان می‌رسد، اما نمی‌داند خنجری که از ظلمِ دیگران در سینه دارد، دقیقاً شبیه همان خنجرهایی است که خودش بر پشتِ دیگران نشانده است. صدایش در فضای میان زمین و آسمان معلق مانده، چرا که فریادِ مظلومیتش، زیرِ بارِ سنگینِ نالهٔ کسانی که به دستِ خودِ او آزرده شده‌اند، گم شده است.

۳ احمد بن فهد (حلی) در کتاب عدة الداعی آورده است که روایت شده: خداوند به عیسی علیه السلام وحی فرستاد: به ستمکاران بنی‌اسرائیل بگو: من دعای هیچ‌یک از آنان را اجابت نمی‌کنم در حالی که ستمی از بندگانم بر عهده آنان باشد.

أَحْمَدُ بْنُ فَهْدٍ فِی عُدَّةِ الدَّاعِی قَالَ رُوِیَ أَنَّ اللَّهَ أَوْحَی إِلَی عِیسَی ع- قُلْ لِظَلَمَةِ بَنِی إِسْرَائِیلَ- إِنِّی لَا أَسْتَجِیبُ لِأَحَدٍ مِنْهُمْ دَعْوَةً وَ لِأَحَدٍ مِنْ خَلْقِی عِنْدَهُمْ مَظْلِمَةٌ.